ساز باندورا | ساز دوره‌گردان نابینا در اوکراین!

باندورا یک ساز زهی محلی اوکراینی است که تا دهه ۱۹۴۰ اغلب کوبزا نامیده میشد. این ساز ترکیبی از سازهای زیتر و لوت است و در تاریخ موسیقی اوکراین نقش مهمی دارد. در گذشته نوازندگان این ساز افرادی اغلب نابینا و دوره‌گرد بودند که «کوبزار» نامیده می‌شدند؛ البته امروزه به نوازندگان باندورا، باندوریست می‌گویند.
در ادامه می‌خواهیم درباره ساختار، تاریخچه و انواع مختلف ساز باندورا اطلاعات کاملی ارائه دهیم. پیشنهاد می‌کنیم پس از مطالعه این مطلب، برای مطالعه مباحث سازشناسی بیشتر، به وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام سری بزنید.

ساختار ساز باندورا

باندورا یک بدنه چوبی بیضی‌شکل و یک دسته کوتاه دارد. قدیمی‌‌ترین باندوراها، ۵ تا ۱۲ سیم داشتند؛ اما امروزه این تعداد به ۵۶ الی ۶۸ سیم رسیده است. این ساز در حالت نشسته نواخته می‌شود. بدنه ساز تقریبا عمودی و به موازات نیم‌تنه روی پا قرار می‌گیرد. سیم‌های باس نیز با دست چپ و سیم‌های تریبل با دست راست یا بدون مضراب نواخته می‌شوند. به طور کلی باندورا انواع فرعی دارد که ساختار آن‌ها کمی با یکدیگر متفاوت است.

انواع ساز باندورا

باندورای فولک (Folk or Starosvitska Bandura)

باندورای فولک از اواخر قرن ۱۸ رایج شد. این ساز معمولا ۱۲-۲۰-۲۳ سیم دارد که به صورت دیاتونیک کوک می‌شوند. سازندگان باندورای فولک، سازندگان ویولن محلی در روستاها هستند؛ بنابراین هیچ دو باندورای فولکی کاملا شبیه به یکدیگر ساخته نمی‌شوند. این ساز منحصرا برای نوازندگان نابینای دوره‌گرد اوکراینی بود که کوبزاری نام داشتند.

باندورای کیف یا آکادمیک (Kyiv style or academic bandura)

باندورای آکادمیک رایج‌ترین سازی است که امروزه در اوکراین نواخته می‌شود. این نوع باندورا ۵۵ تا ۶۵ عدد سیم دارد. به علاوه بعضی از باندوراهای کیف دارای قابلیت کوک مجدد هستند.

باندورای سبک خارکیف (harkiv-style bandura)

باندورای خارکیف معمولا توسط سازندگان خارجی ساخته می‌شود؛ اما امروزه در خود اوکراین هم مورد توجه قرار گرفته است. این نوع باندورا ۳۴ تا ۳۶ سیم دیاتونیک یا ۶۱ تا ۶۸ سیم کروماتیک دارد.

باندورای ارکسترال (Orchestral banduras)

باندوراهای ارکسترال برای اولین بار توسط لئونید هایداماکا در خارکف در سال ۱۹۲۸ ساخته شدند تا دامنه بخش باندورا در ارکستر سازهای محلی اوکراینی گسترش یابد.

تاریخچه

قبل از رواج و محبوبیت ساز باندورا، ساز دیگری به نام کوبزا وجود داشت. کوبزا دارای سه تا هشت سیم بود و در اروپای شرقی برای همراهی با آواز و رقص نواخته میشد.
در قرن ۱۴ و ۱۵‍‍، کوبزا با نام باندورا شناخته شد و تا به امروز این دو مترادف یکدیگر در نظر گرفته می‌شوند. در قرن ۱۵ نوازندگان باندورا افرادی نابینا به نام کوبزاری بودند که از این ساز برای تصنیف‌های حماسی استفاده می‌کردند.
اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰، کوبزاری‌ها به دلیل ابراز احساسات ملی‌گرایانه مورد تعقیب قرار گرفتند و در دهه ۱۹۳۰ به دستور جوزف استالین تعدادی از آن‌ها اعدام شدند.