موسیقی برنامه ای (Program music) سبکی از موسیقی سازی است که تلاش میکند یک داستان، تصویر ذهنی، احساس و تجربهای فراموسیقیایی را توصیف کند. هدف از ساخت این موسیقی فقط شنیده شدن نیست؛ بلکه روایت یک داستان و تصویرسازی است. اگر میخواهید بیشتر درباره این سبک بدانید، در این مطلب از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام با ما همراه باشید.
آشنایی با موسیقی برنامه ای
موسیقی برنامه ای، داستان یا تصویری را بدون کلمات و با استفاده از سازها روایت میکند. این سبک موسیقی با موسیقی محض (absolute music) که انتزاعی است و اغلب هیچ اشاره خاصی به داستان یا پدیدهای در دنیای واقعی ندارد، متفاوت است.
موسیقی برنامه ای با آثار آوازی مثل اپرا نیز در تضاد است؛ زیرا در سبک آوازی داستان با اشعار بیان میشود؛ درحالی که در سبک برنامه ای داستان باید بدون کلمات و با نتها به تصویر کشیده شود.
نمونههای معروف
سمفونی شماره ۶ بتهوون، یک مثال از موسیقی برنامهای است. این سمفونی داستان سفری به حومه شهر را روایت میکند و شامل صحنههایی مثل یک ورود شاد، لحظهای آرام در کنار جویبار، مواجهه با دهقانان رقصنده، رعد و برق و آواز شکرگزاری دهقانان پس از پایان طوفان است. بتهوون با هنرمندی هر کدام از این صحنهها را فقط با نتها به نمایش کشیده است. او برای نشان دادن رعد و برق، از ضربات بلند ساز تیمپانی استفاده کرده است.
چهار فصل ویوالدی، یکی دیگر از نمونههای موسیقی برنامه ای است که هر موومان، نشان دهنده یکی از فصلهای سال است. در موسیقی برنامهای، اغلب متنهایی نیز وجود دارند تا روایت را برای شنوندگان واضحتر کنند؛ مثلا هکتور برلیوز برای سمفونی فانتاستیک خود یک دفترچه راهنما نوشت و قبل از اجرا بین تماشاگران پخش کرد. هر یک از بخش های چهار فصل ویوالدی نیز یک شهر غزل به زبان ایتالیایی دارند که آن فصل را بهخوبی توصیف میکند.
تاریخچه
اصطلاح موسیقی برنامه ای برای اولین بار در قرن ۱۹ تویست فرانتس لیست (Franz Liszt) ابداع شد. او یک آهنگساز مجار در دوره رمانتیک بود و موسیقیهای برنامهای فراوانی ساخت. طبق گفته خود لیست، این سبک قرنها پیش از این که او این اصطلاح را مطرح کند نیز نوشته میشد و وجود داشت. برای مثال از موسیقیهای برنامهای قرن ۱۶ و ۱۷ میتوانیم به «سقوط برگ» اثر مارتین پیرسون و «جنگل» اثر ویلیام برد اشاره کنیم.
