نمادگرایی یا سمبولیسم در موسیقی + مثال

نمادگرایی یک مکتب هنری است که در طول تاریخ بر ادبیات، نقاشی، تئاتر و سایر هنرها اثرگذار بوده است؛ اما در این مطلب از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام نقش سمبولیسم در موسیقی را بررسی می‌کنیم.

سمبولیسم یعنی چه؟

پیش از آن که کاربرد سمبولیسم در موسیقی را درک کنیم، باید با مفهوم و نحوه شکل‌گیری این مکتب آشنا شویم. سمبولیسم (Symbolism) در اواخر قرن ۱۹، در سال ۱۸۵۵ در فرانسه به وجود آمد و تا اوایل قرن بیستم در اروپا و آمریکا رواج یافت.
افرادی که مکتب نمادگرایی را شروع کردند، شاعران فرانسوی بودند. آن‌ها به ساختارهای سنتی شعر اعتراض کردند و سعی کردند با زبانی نمادین، احساسات و عواطف خود را بیان کنند. بعدها به مرور این مکتب به سایر هنرها ازجمله موسیقی سرایت پیدا کرد.
سمبولیسم در لغت به معنی رمزگرایی است. این مکتب به جای عینیت، بر ذهنیت تاکید می‌کند.

سمبولیسم در موسیقی

سمبولیسم در موسیقی می‌تواند به شکل‌های مختلفی استفاده شود. سازها، ریتم‌ها، صداها و ملودی‌های خاص در موسیقی هر کدام می‌توانند معنایی به جز معنای اصلی‌شان را منتقل کنند و به‌عنوان یک نماد استفاده شوند.
گاهی آهنگساز با از صداهای خاصی مثل صدای ناقوس، قدم زدن، یا تیک تاک ساعت به‌عنوان یک نماد استفاده می‌کند. سازها نیز می‌توانند به‌عنوان نماد استفاده شوند؛ برای مثال ساز ارگ می‌تواند نماد کلیسا باشد یا ساز نی و دف نمادی از عرفان و مراسم‌های آیینی محسوب می‌شوند.
آهنگساز حتی می‌تواند با یک تم موسیقیایی مشخص، نمادگرایی را به کار ببرد؛ مثل واگنر (آهنسگاز آلمانی قرن ۱۹) که در اپراهایش برای هر شخصیت از یک لایت‌موتیف استفاده می‌کرد.

برای درک بهتر نمادگرایی در موسیقی به این مثال‌ها توجه کنید:

گاهی فقط با شنیدن یک موسیقی، یک تصویر به ذهن ما می‌رسد. این تصویر می‌تواند حاصل به کار بردن سمبولیسم در موسیقی باشد. همه ما وقتی به اثر رقص مردگان اثر سن-سانس گوش می‌کنیم، نوعی احساس ابهام و اضطراب را تجربه می‌کنیم! سازها، رنگ صدا و هارمونی همگی طوری استفاده شده‌اند تا تصویری از رقص شبانه مردگان را بازسازی کنند.
یک مثال دیگر از سمبولیسم در موسیقی، صدای ساعتی است که در موسیقی فیلم میان‌ستاره‌ای (اثر هانس زیمر) می‌شنویم. در یک سکانس از این فیلم، گروهی از فضانواردان ناگهان متوجه می‌شوند که هر یک روزی که در سیاره سپری می‌کنند، معادل ۷ سال زمینی است. هر تیک تاک ساعتی که در طول موسیقی این سکانس می‌شنویم، نماد گذشتن یک روز در زمین است! امیدواریم با مطالعه این مثال‌ها، نقش نمادگرایی در موسیقی را بهتر درک باشید.